Waarom 'ik ben' iets anders is dan 'ik voel'
Voornaamwoorden en de manier waarop iemand over zichzelf praat, laten zien op welk niveau een klacht zit. Een gevoel kun je hebben en loslaten. Een identiteit draag je overal mee naartoe. IEMT besteedt veel aandacht aan die taal, omdat een verschuiving van "ik ben" naar "ik voel" vaak de deur opent naar verandering.
Luister een keer goed naar hoe iemand over zichzelf praat. "Ik voel me een mislukking" en "ik ben een mislukking" lijken bijna hetzelfde, en toch staan die twee mensen op een totaal andere plek.
De eerste beschrijft een gevoel dat langskomt. De tweede beschrijft wie hij is. Dat verschil van één woord bepaalt voor een groot deel hoeveel ruimte iemand voelt om te veranderen. In IEMT is dat geen detail. Het is een van de plekken waar het echte werk zit.
Een gevoel of een persoon
Een gevoel is iets wat je hebt. Het komt op, het zakt weg, en morgen voelt het weer anders. "Ik voel me onzeker" beschrijft een toestand, en toestanden bewegen.
Een identiteit ligt vast. "Ik ben een onzeker mens" zegt iets over je hele wezen, en dat neem je mee naar elke situatie. Het wordt een lens waar je alles doorheen ziet. Een tegenslag bevestigt het, een succes telt niet mee omdat het toch een uitzondering is.
Veel mensen lopen vast op precies dit punt. Ze hebben ooit een gevoel omgezet in een conclusie over zichzelf, en sindsdien gedragen ze zich naar die conclusie. Het werk is om dat weer los te maken, zodat een gevoel weer een gevoel mag zijn.
Waar dit vandaan komt
De aandacht voor voornaamwoorden in dit soort werk gaat terug op de Nieuw-Zeelandse psycholoog David Grove. Hij merkte hoeveel het uitmaakt of iemand "ik", "je", "het" of "men" gebruikt als hij over zijn eigen ervaring praat. Wie zegt "je voelt je dan rot" houdt zichzelf op afstand van zijn eigen gevoel.
De taalonderzoeker James Pennebaker liet er met data iets soortgelijks over zien. In zijn boek The Secret Life of Pronouns uit 2011 vat hij het bondig samen: voornaamwoorden zijn een venster op het zelf. De kleine, onopvallende woordjes verraden vaak meer dan de grote.
En het idee zelf is oud. De psycholoog William James beschreef in 1890 al het verschil tussen het "ik" dat ervaart en het "mij" dat wordt waargenomen. Je bent degene die kijkt, en tegelijk degene waar je naar kijkt. Identiteitswerk speelt zich precies op die scheidslijn af.
Hoe dit klinkt in een sessie
Mensen verraden hun positie voortdurend met taal. "Het overkomt me steeds weer" zet iemand als toeschouwer neer, iemand die het ondergaat. "Ik doe steeds weer hetzelfde" zet diezelfde persoon als handelende partij neer, iemand die invloed heeft.
Die tweede positie is goud waard, want daar zit handelingsruimte. Iemand die ervaart dat hij zelf iets doet, kan ook iets anders gaan doen. Een deel van het werk is om iemand vriendelijk van de eerste naar de tweede positie te brengen.
Ik forceer dat niet met een taaltrucje. Het komt vanzelf dichterbij als de emotionele lading onder de klacht zakt. Hoe dat met de oogbewegingen werkt, lees je in Wat is IEMT?. Zodra die lading minder wordt, gaat iemand vaak uit zichzelf anders over zichzelf praten.
Waarom dit zo krachtig is bij identiteitsklachten
Bij een laag zelfbeeld, bij schaamte, bij het gevoel niet te voldoen, zit het probleem zelden in een losse gebeurtenis. Het zit in de conclusie die iemand over zichzelf trok. "Ik ben iemand die niet meetelt."
Zolang die conclusie overeind blijft, blijft het gedrag terugkomen. Je kunt je gedrag bijsturen, en het oude zelfbeeld trekt je terug. Door op het niveau van taal en identiteit te werken, raak je de bron in plaats van de tak. Meer over hoe breed of smal iemand zichzelf ziet, staat in Hoe breed zie je jezelf?.
Wat je hier zelf mee kunt
Let de komende dagen eens op je eigen taal. Waar zeg je "ik ben" over iets wat eigenlijk een gevoel of een moment is? "Ik ben chaotisch" tegenover "ik had een rommelige week." "Ik ben verlegen" tegenover "ik voelde me daar ongemakkelijk."
Het is geen wondermiddel om een zin anders te zeggen. Het opent wel een kier, want je merkt ineens dat je een keuze hebt in hoe je jezelf beschrijft.
Wil je dit als coach of therapeut leren toepassen, kijk dan bij de IEMT Practitioner opleiding. Heb je een vraag over je eigen situatie, neem contact op.
Veelgestelde vragen
### Maakt één woord echt zoveel verschil? Het woord op zich verandert niets, maar het laat zien waar iemand staat. "Ik ben" wijst op identiteit, "ik voel" op een toestand. Die positie bepaalt hoeveel ruimte iemand ervaart om te veranderen.
### Moet ik mezelf aanleren om anders te praten? Geforceerd anders praten helpt weinig. In IEMT verschuift de taal vaak vanzelf zodra de emotionele lading onder een klacht zakt.
### Is dit hetzelfde als positief denken? Nee. Bij positief denken plak je een fijnere zin overheen. Hier gaat het om het verschil tussen een gevoel hebben en jezelf ermee gelijkstellen, en om het terugwinnen van handelingsruimte.
Bron: de officiële IEMT-wiki van Andrew T. Austin (integraleyemovementtherapy.wiki), pagina over pronouns; David Grove over identiteit en voornaamwoorden; James Pennebaker, The Secret Life of Pronouns (2011); William James over het "I" en het "Me" (1890).