Aphantasie: veranderwerk zonder beelden in je hoofd
Aphantasie is het onvermogen om beelden voor je geest te halen. Ongeveer een op de honderd mensen heeft het. IEMT leunt niet op visualisatie, dus de methode werkt ook zonder mentale beelden. Wat telt is de emotionele lading van een herinnering, en die is ook zonder plaatje toegankelijk.
"Stel je je moeder eens voor." Voor de meeste mensen verschijnt er dan een beeld. Voor sommige mensen blijft het scherm zwart. Ze weten alles over hun moeder, ze kunnen haar beschrijven, en toch zien ze niets.
Dat heet aphantasie, en het roept een terechte vraag op. Als je geen beelden kunt oproepen, werkt een methode met oogbewegingen en herinneringen dan wel? Het korte antwoord is ja, en het is goed om te weten waarom.
Wat aphantasie is
Mensen met aphantasie hebben een blind geestesoog. Vraag ze iets voor zich te zien en er komt geen beeld, hoe goed ze de inhoud ook kennen. Het raakt het ophalen van visuele herinneringen, het voorstellen van toekomstige situaties en dingen als tekenen uit het hoofd.
De term werd in 2015 geïntroduceerd door de cognitief neuroloog Adam Zeman. Ongeveer een procent van de mensen heeft aphantasie. Aan de andere kant van het spectrum staat hyperphantasie, buitengewoon levendige beelden, bij ongeveer drie procent. De meeste mensen zitten ergens daartussen.
Het is geen stoornis. Onderzoek laat zien dat aphantasie het dagelijks leven niet zo verstoort dat je van een aandoening zou spreken. Het is een variatie in hoe mensen hun binnenwereld ervaren, vergelijkbaar met het verschil tussen mensen die een melodie in hun hoofd horen en mensen bij wie het stil blijft.
Het brein rekent wel, het toont alleen niet
Een mooie bevinding uit recent onderzoek: het brein van iemand met aphantasie doet eigenlijk gewoon zijn werk. Bij een poging tot verbeelding wordt de vroege visuele hersenschors nog steeds actief. Het rekenwerk gebeurt, alleen de laatste stap, het beeld op het scherm zetten, blijft uit.
Dat is belangrijk voor veranderwerk. De informatie en de emotie zitten er wel, ze nemen alleen geen visuele vorm aan. En juist die emotie is waar IEMT mee werkt.
Waarom IEMT ook zonder beelden werkt
Veel mensen denken dat je bij oogbewegingswerk een herinnering scherp voor je moet zien. Dat is niet zo. In IEMT gaat het om de lading van een herinnering, niet om het plaatje.
Een herinnering die je dwarszit, heeft een gevoel, een lichamelijke reactie, een toon. Iemand met aphantasie heeft dat allemaal net zo goed, ook zonder beeld. We werken met dat gevoel en met de lichaamssignalen die laten zien dat we de juiste toestand raken. Hoe ik die signalen lees, lees je in Wat je lichaam laat zien.
Hoe ik het aanpak
Een paar dingen maken het verschil. Ik pas mijn taal aan. In plaats van "zie het voor je" zeg ik "denk aan" of "ga terug naar". Dat scheelt al, want de opdracht om te visualiseren werkt averechts bij iemand die dat niet kan.
Verder zoeken we de ingang die wel werkt. Sommige mensen voelen de herinnering in hun lichaam, anderen kennen hem als een soort weten zonder beeld. Allebei is genoeg om mee te werken. En vaak gebeurt er iets moois: als de emotionele lading zakt, gaan mensen die eerst zeiden niets te zien, ineens toch details beschrijven.
Ik ben er eerlijk over dat begeleiders hier verschillend mee omgaan. Sommige nemen aphantasie als reden om iemand niet aan te nemen. Mijn ervaring is dat het juist goed kan, zolang je niet vasthoudt aan visualisatie maar de weg neemt die voor deze persoon wel open ligt.
Wat je hier zelf mee kunt
Herken je jezelf hierin, dat je nooit echt beelden ziet, dan is dat geen belemmering voor dit werk. Het betekent alleen dat we de ingang kiezen die bij jou past, via gevoel en lichaam in plaats van via een plaatje.
En weet dat je niet de enige bent. Veel mensen ontdekken pas op latere leeftijd dat hun manier van herinneren afwijkt van die van anderen, en zijn opgelucht als ze er een naam voor horen.
Wil je weten of IEMT bij jou past, neem dan contact op. Wil je de methode zelf leren, kijk dan bij de IEMT Practitioner opleiding.
Veelgestelde vragen
### Kan ik IEMT doen als ik niets kan visualiseren? Ja. IEMT leunt op de emotionele lading van een herinnering, niet op een mentaal beeld. We werken via gevoel en lichaam.
### Is aphantasie een stoornis? Nee. Het is een natuurlijke variatie in hoe mensen hun binnenwereld ervaren. Het verstoort het dagelijks leven doorgaans niet.
### Hoeveel mensen hebben het? Ongeveer een op de honderd. Aan de andere kant staat hyperphantasie, met juist heel levendige beelden, bij ongeveer drie procent.
### Ga ik door dit werk wel beelden zien? Soms gebeurt dat. Als de emotionele lading zakt, beschrijven mensen die eerst niets zagen soms toch details. Het is geen doel op zich, het werk lukt ook zonder.
Bron: de officiële IEMT-wiki van Andrew T. Austin (integraleyemovementtherapy.wiki), pagina over aphantasie; de term werd in 2015 geïntroduceerd door Adam Zeman.