Sociale panorama's: hoe je je relaties in je hoofd ordent
Je ordent je relaties onbewust in de ruimte om je heen. Iemand dichtbij voelt anders dan iemand veraf, en hoogte en richting doen er ook toe. Derks vatte het samen als "relatie is locatie". Door de plek van iemand in die mentale ruimte bewust te verschuiven, verandert het gevoel en het gedrag in de relatie.
Denk eens aan iemand die je dierbaar is. Waar voel je die persoon? Waarschijnlijk dichtbij, ergens vlak naast of voor je. Denk nu aan iemand die je liever op afstand houdt. Die staat in je beleving verder weg, en misschien ook hoger of lager dan de rest.
Dat is geen toeval. We plaatsen de mensen in ons leven onbewust ergens in de ruimte om ons heen, en die plek zegt veel over de relatie. De Nederlandse psycholoog Lucas Derks bracht dit in kaart onder de naam sociale panorama's.
Relatie is locatie
De kerngedachte is verrassend eenvoudig. De relatie die je met iemand hebt, komt overeen met de plek die hij inneemt in je innerlijke ruimte. Dichtbij betekent verbonden, veraf betekent afstand, en dat gebeurt allemaal zonder dat je het bewust regelt.
Derks noemt die innerlijke ruimte een onbewust landschap, een soort schoolbord waarop je je sociale wereld tekent. De mensen op dat bord noemt hij personificaties, de mentale figuren die echte mensen voorstellen. Waar je iemand neerzet, bepaalt voor een groot deel hoe je je tegenover hem voelt en gedraagt.
De taal van de ruimte
Die ruimtelijke ordening volgt een paar herkenbare lijnen.
Afstand gaat over nabijheid van gevoel. Hoe dichterbij je iemand plaatst, hoe sterker het gevoel, in het goede en in het lastige. Iemand die te dichtbij staat, kan benauwen. Iemand die ver weg staat, laat je koud.
Hoogte gaat over invloed en macht. Iemand die je hoger plaatst dan jezelf, voelt groter, dominanter, iemand naar wie je opkijkt. Iemand die je lager plaatst, ervaar je als minder invloedrijk.
Richting gaat over de aard van het contact. Naast elkaar voelt als samen optrekken, schouder aan schouder. Recht tegenover elkaar voelt als confrontatie, of juist als intimiteit. En iemand die pal voor je staat, kan in de weg gaan zitten van je eigen beeld van jezelf.
Waarom dit bruikbaar is
Het mooie is dat die plek niet vastligt. Omdat je relaties ergens in je mentale ruimte staan, kun je ze ook verplaatsen. En zodra de plek verschuift, verschuift het gevoel mee.
Iemand die een overleden ouder zo dichtbij houdt dat het verdriet hem blijft overspoelen, kan baat hebben bij wat meer afstand, zonder de band te verliezen. Iemand die zijn leidinggevende torenhoog boven zich plaatst en zich daardoor klein voelt, kan die figuur naar ooghoogte brengen en merken dat het gesprek ineens anders loopt. Het werk bestaat eruit om die ordening bewust te maken en te herschikken.
Hoe dit aansluit bij IEMT
Sociale panorama's en IEMT komen uit dezelfde familie van werk met de binnenwereld. Allebei gaan ze ervan uit dat je innerlijke voorstelling je gevoel en gedrag stuurt, en dat je die voorstelling kunt veranderen.
Waar IEMT met oogbewegingen en taal werkt aan de lading van herinneringen en het zelfbeeld, werkt het sociale panorama met de ruimtelijke plek van mensen om je heen. In de praktijk vullen ze elkaar aan. Een relatie die zwaar op iemand drukt, heeft vaak zowel een lading als een plek, en je kunt allebei aanpakken. Hoe IEMT met het zelfbeeld werkt, lees je in Hoe breed zie je jezelf?.
Wat je hier zelf mee kunt
Probeer het eens. Denk aan iemand met wie je relatie stroef loopt en merk waar je die persoon voelt. Dichtbij of veraf? Hoog of laag? Voor je of naast je?
Schuif hem dan eens, in je verbeelding, naar een andere plek. Iets verder weg als hij benauwt, naar ooghoogte als je tegen hem opkijkt. Let op wat dat met je gevoel doet. Voor veel mensen is het verrassend hoe direct dat werkt.
Wil je dit soort werk als begeleider leren inzetten, kijk dan bij de IEMT Practitioner opleiding. Heb je een vraag, neem contact op.
Veelgestelde vragen
### Verzin ik die plek niet gewoon? Je bedenkt hem niet bewust, je merkt hem op. De meeste mensen voelen meteen waar iemand staat als je ernaar vraagt, en dat beeld blijkt verrassend stabiel.
### Verlies ik de band als ik iemand verder weg zet? Nee. Afstand in de mentale ruimte gaat over hoeveel iemand je overspoelt, niet over hoeveel je om hem geeft. Je kunt iemand dierbaar houden en toch wat lucht maken.
### Wie heeft dit model bedacht? De Nederlandse sociaal psycholoog Lucas Derks, in de jaren negentig. Hij schreef er meerdere boeken over.
Bron: de officiële IEMT-wiki van Andrew T. Austin (integraleyemovementtherapy.wiki), pagina over het sociale panorama; model ontwikkeld door Lucas A. C. Derks.