Reframen en fractioneren in veranderwerk
Reframen verandert de betekenis die iemand aan een situatie geeft. De gebeurtenis blijft, de lezing ervan schuift, en daarmee verandert de reactie. Fractioneren is het afwisselen tussen verschillende invalshoeken en toestanden, waardoor aandacht en beleving worden gestuurd. Allebei horen ze tot het gereedschap waar IEMT in past.
Een lijst met fouten kun je zien als bewijs dat je niet deugt, of als bewijs dat je veel hebt geprobeerd. Dezelfde feiten, een andere betekenis, een ander gevoel. Dat is reframen, en het is een van de oudste mechanismen in veranderwerk.
Fractioneren is de tweede beweging die ik hier bespreek. Het gaat over het afwisselen tussen toestanden en invalshoeken, en het zorgt ervoor dat een verschuiving beklijft in plaats van even langskomt.
Betekenis zit niet in de gebeurtenis
Een gebeurtenis op zich is neutraal. De betekenis ontstaat in het hoofd van degene die ernaar kijkt. Twee mensen kunnen hetzelfde meemaken en er een totaal andere conclusie aan verbinden.
De begeleider Joseph O'Connor vatte het kort samen: reframen verandert hoe je een gebeurtenis waarneemt, en daarmee de betekenis ervan, en als de betekenis verandert, veranderen je reacties en je gedrag mee. Het mechanisme zit dus in de betekenislaag, niet in de feiten.
Belangrijk om te weten: reframen is geen uitvinding van één stroming. Het zit in veel vormen van therapie en gewoon in alledaagse wijsheid. Denk aan het kinderboek waarin Pollyanna overal de blije kant van probeert te zien. Het is een menselijk vermogen dat veranderwerk gericht inzet.
Vier manieren om te reframen
Er zijn verschillende manieren om de betekenis te verschuiven.
Je kunt naar de gevolgen kijken. Wat levert dit op de langere termijn eigenlijk op? Een eigenschap die nu lastig voelt, kan in een ander licht een functie blijken te hebben.
Je kunt de inhoud anders lezen. "Ik ben te gevoelig" wordt "ik vang veel op wat anderen missen". Dezelfde eigenschap, een andere lezing.
Je kunt naar de motivatie eronder kijken. Wat wil iemand eigenlijk bereiken met dat gedrag dat hem dwarszit? Vaak zit er een goede bedoeling onder.
En je kunt de context verschuiven. Een eigenschap die op het ene moment in de weg zit, is in een andere situatie precies wat nodig is. Voorzichtigheid die je tegenhoudt op een feestje, is goud waard op een steiger.
Reframen is geen mooipraten
Hier let ik scherp op, want reframen kan ontaarden in een fijn laagje vernis. "Zie het van de zonnige kant" werkt averechts als het gevoel eronder nog op scherp staat.
Een reframe houdt alleen stand als de emotionele lading is gezakt. Zolang "ik ben een mislukking" als een keiharde waarheid voelt, helpt geen enkele andere lezing. Daarom verzacht ik in IEMT eerst die lading met de oogbewegingen, en pas daarna ontstaat er ruimte voor een andere betekenis. Hoe dat oogbewegingswerk loopt, lees je in Wat is IEMT?.
Wat fractioneren toevoegt
Fractioneren is het afwisselen tussen toestanden en invalshoeken. In plaats van iemand in één keer naar een ander gevoel te duwen, beweeg je heen en weer, tussen ontspanning en focus, tussen het probleem en de uitzondering, tussen verschillende manieren van kijken.
Die afwisseling stuurt de aandacht en laat een nieuwe beleving dieper inzakken. Je ziet het ook buiten therapie. Een goede spreker neemt zijn publiek niet in een rechte lijn mee, hij wisselt tussen beelden en toon, tussen spanning en opluchting. Denk aan de manier waarop een sterke toespraak je heen en weer beweegt voordat hij landt.
In een sessie gebruik ik dat ritme om een verschuiving te laten beklijven. Even terug naar het oude gevoel, dan naar het nieuwe, en weer terug, tot het nieuwe steviger staat dan het oude.
Wat je hier zelf mee kunt
Pak iets wat je dwarszit en probeer het bewust anders te lezen. Niet om jezelf voor de gek te houden, maar om te merken dat er meer dan één lezing mogelijk is. Welke functie heeft dit eigenlijk? In welke situatie zou het juist nuttig zijn?
Lukt het niet om er een andere kant aan te zien, dan zegt dat iets. Waarschijnlijk zit de lading er nog te dik op, en dan is dat de plek om eerst aan te werken.
Wil je dit als begeleider leren toepassen, kijk dan bij de IEMT Practitioner opleiding. Heb je een vraag, neem contact op.
Veelgestelde vragen
### Is reframen niet gewoon positief denken? Het lijkt erop en het gaat verder. Positief denken plakt een fijnere zin overheen. Reframen verschuift de betekenis zelf, en dat houdt alleen stand als de emotionele lading eronder is gezakt.
### Waarom werkt een reframe soms niet? Meestal omdat het gevoel onder de situatie nog te sterk is. Dan voelt geen enkele andere lezing waar. Eerst de lading verzachten, dan de betekenis verschuiven.
### Wat betekent fractioneren precies? Het afwisselen tussen toestanden en invalshoeken, zodat aandacht en beleving worden gestuurd en een verschuiving dieper inzakt.
Bron: de officiële IEMT-wiki van Andrew T. Austin (integraleyemovementtherapy.wiki), pagina over reframing en fractionation; geciteerd: Joseph O'Connor (2001).